Bernini: Gian Lorenzo, mistrz barokowej rzeźby Rzymu i jego dzieł sztuki

0

Gian Lorenzo Bernini (urodzony 7 grudnia 1598 r. w Neapolu, zmarł 28 listopada 1680 r. w Rzymie) był wszechstronnym i wpływowym włoskim artystą epoki baroku, którego kreatywność objęła rzeźbę, architekturę, malarstwo, urbanistykę, scenografię i dramaturgię. Uznawany za jednego z najwybitniejszych twórców stylu barokowego, Bernini zasłynął z dzieł charakteryzujących się niezwykłym dynamizmem, emocjonalnym realizmem i teatralnością, co przyniosło mu miano „Człowieka Renesansu” swojego stulecia. Jego kariera, rozpoczęta dzięki wsparciu ojca, rzeźbiarza Pietro Berniniego, rozkwitła pod patronatem papieży, którzy powierzali mu realizację monumentalnych projektów, w tym kluczowych dzieł w Bazylice św. Piotra. Na 28 listopada 2024 roku artysta miałby 344 lata.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 2024 roku Gian Lorenzo Bernini miałby 344 lata.
• Żona/Mąż: brak informacji w tekście
• Dzieci: brak informacji w tekście
• Zawód: Rzeźbiarz, architekt, malarz, urbanista, scenograf, dramaturg
• Główne osiągnięcie: Zdefiniowanie barokowego stylu w rzeźbie i architekturze, stworzenie takich dzieł jak Baldachim w Bazylice św. Piotra, Fontanna Czterech Rzek oraz „Ekstaza św. Teresy”.

Gian Lorenzo Bernini: Biografia Artysty Renesansu

Podstawowe Informacje o Gian Lorenzo Berninim

Gian Lorenzo Bernini, znany również jako Gianlorenzo lub Giovanni Lorenzo Bernini, to postać o randze porównywalnej do Leonarda da Vinci czy Michała Anioła w sztuce europejskiej. Uznawany za pierwszego ogólnoeuropejskiego rzeźbiarza, jego nazwisko jest natychmiastowo identyfikowalne z unikalną wizją artystyczną, która zdominowała rzymski świat sztuki przez większą część XVII wieku. Urodził się 7 grudnia 1598 roku w Neapolu, a zmarł 28 listopada 1680 roku w Rzymie, dożywając 81 lat.

Bernini był uosobieniem renesansowego ideału *uomo universale*. Jego wszechstronne talenty obejmowały nie tylko rzeźbę i architekturę, ale również malarstwo, urbanistykę, a nawet dramaturgię i scenografię. Przypisuje mu się stworzenie barokowego stylu rzeźby, który charakteryzował się dynamizmem, realizmem i silnym ładunkiem emocjonalnym, stanowiąc radykalne odejście od statycznych form renesansowych. Styl ten, który ukształtował Gian Lorenzo Bernini, wywarł decydujący wpływ na rozwój baroku w Europie.

Życie Prywatne i Rodzinne Berniniego

Pochodzenie Rodzinne i Edukacja

Gian Lorenzo Bernini był szóstym z trzynaściorga dzieci Angeliki Galante, rodowitej neapolitaniki, oraz Pietro Berniniego. Jego ojciec, Pietro, był manierystycznym rzeźbiarzem pochodzącym z Florencji i odegrał kluczową rolę w początkowej edukacji młodego artysty. To właśnie Pietro Bernini był nie tylko ojcem, ale i pierwszym mentorem Gian Lorenzo, zachęcając go do pracy i wspierając jego rozwój od najmłodszych lat. Już w wieku zaledwie ośmiu lat chłopiec został uznany za cudowne dziecko, co było zapowiedzią jego przyszłej wielkiej kariery.

W 1606 roku rodzina Berninich podjęła ważną decyzję o przeprowadzce z Neapolu do Rzymu. Powodem tej decyzji było otrzymanie przez Pietro Berniniego papieskiego zlecenia na wykonanie marmurowej płaskorzeźby w Cappella Paolina w bazylice Santa Maria Maggiore. Ta przeprowadzka otworzyła przed młodym Gian Lorenzo nowe możliwości rozwoju artystycznego w sercu kulturalnym ówczesnej Europy.

Kariera Zawodowa i Etapy Twórczości

„Cudowne Dziecko” i Wczesne Rozpoznanie

Już jako ośmiolatek Gian Lorenzo Bernini wzbudzał podziw wśród możnych patronów. Jego niezwykły talent został zauważony przez papieża Pawła V, który po obejrzeniu szkicu św. Pawła wykonanego przez chłopca, proroczo ogłosił, że Gian Lorenzo będzie „Michałem Aniołem swojego stulecia”. Te wczesne pochwały stanowiły potężny impuls dla dalszego rozwoju młodego artysty, potwierdzając jego wyjątkowe predyspozycje już na samym początku drogi twórczej.

Wczesne lata kariery Berniniego w Rzymie były naznaczone dynamicznym rozwojem i zdobywaniem coraz większego uznania. Jego umiejętności rzeźbiarskie, wykształcone pod okiem ojca, szybko przekroczyły poziom rzemiosła, stając się wyrazem głębokiego zrozumienia formy i emocji. To właśnie w tym okresie kształtował się jego niepowtarzalny styl, który wkrótce miał zrewolucjonizować sztukę europejską.

Partnerstwo z Kardynałem Scipione Borghese

Szczególnie ważnym okresem w karierze Gian Lorenzo Berniniego było partnerstwo z kardynałem Scipione Borghese, siostrzeńcem papieża Pawła V. Pod jego patronatem, w latach 1619–1625, Bernini stworzył cztery arcydzieła, które na zawsze zapisały się w historii sztuki: „Eneasz, Anchises i Askaniusz”, „Porwanie Proserpiny”, „Apollo i Dafne” oraz „Dawid”. Dzieła te nie tylko potwierdziły jego geniusz, ale również zainaugurowały nową erę w rzeźbie europejskiej, wyznaczając standardy dla przyszłych pokoleń artystów. W tych dziełach Bernini ukazał swoje mistrzostwo w oddawaniu ruchu, emocji i szczegółów anatomicznych.

Te cztery rzeźby, wykonane z marmuru, są doskonałym przykładem barokowej dynamiki i dramatyzmu. „Porwanie Proserpiny” ukazuje moment schwytania przez Plutona, gdzie ciało bogini wydaje się ustępować pod naciskiem jego dłoni. „Apollo i Dafne” uchwyciło przemianę nimfy w drzewo laurowe, oddając strach Dafne i determinację Apollina. „Dawid” natomiast przedstawia artystę w momencie napięcia przed rzutem, z przygryzioną wargą, pełnego skupienia i siły. „Eneasz, Anchises i Askaniusz” to z kolei przykład oddania rodzinnych więzi i heroizmu. Wszystkie te dzieła można podziwiać w Galerii Borghese w Rzymie, gdzie stanowią centralny punkt kolekcji.

Pozycja Głównego Artysty Papieskiego

Za pontyfikatu papieża Urbana VIII (Maffeo Barberini) Gian Lorenzo Bernini zyskał niemal monopolistyczną pozycję w Rzymie. Papież uważał go za wielkie szczęście dla swojego pontyfikatu i powierzał mu realizację najważniejszych projektów artystycznych i architektonicznych. W 1629 roku Bernini został mianowany architektem Bazyliki św. Piotra, co było ogromnym wyróżnieniem i świadectwem jego rosnących wpływów. Ta nominacja, choć prestiżowa, wywołała również kontrowersje wśród starszych architektów.

Bernini pracował dla kilku papieży, ale jego relacje z nimi nie zawsze były proste. O ile Urban VIII i Aleksander VII byli jego gorącymi zwolennikami, o tyle za pontyfikatu Innocentego X (1644–1655) jego pozycja osłabła, co zmusiło go do walki o odzyskanie wpływów. Mimo tych zawirowań, Bernini pozostawał kluczową postacią w rzymskim świecie sztuki, a jego projekty kształtowały oblicze miasta przez dekady.

Wizyta we Francji

W 1665 roku, mimo swojego silnego przywiązania do Rzymu, Gian Lorenzo Bernini udał się na pięciomiesięczną podróż do Paryża. Celem jego wizyty było objęcie służby u króla Ludwika XIV, który pragnął powierzyć mu nadzór nad projektem Luwru. Była to jedna z jego nielicznych podróży poza granice Wiecznego Miasta, co podkreśla jego głębokie związanie z Rzymem. Wizyta ta, choć krótka, była ważnym wydarzeniem w jego karierze, pokazującym zasięg jego sławy i uznania na arenie międzynarodowej.

Najważniejsze Dzieła i Osiągnięcia Gian Lorenzo Berniniego

Architektura i Rzeźba w Bazylice św. Piotra

Jednym z najbardziej imponujących dzieł Gian Lorenzo Berniniego jest gigantyczny, spiralny baldachim z pozłacanego brązu, wykonany w latach 1623–1634, umieszczony nad grobem św. Piotra w Bazylice św. Piotra w Watykanie. Monumentalna konstrukcja ma prawie 30 metrów wysokości i pochłonęła znaczną sumę – około 200 000 rzymskich skudów. Baldachim ten, często nazywany „Baldachinem Berniniego”, jest arcydziełem inżynierii i sztuki, które dominuje przestrzeń pod kopułą Bazyliki. Jest to jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów Bazyliki Piotrowej.

Równie monumentalne są zaprojektowane przez Berniniego nagrobki papieskie. Szczególnie wyróżnia się grobowiec Urbana VIII oraz grobowiec Aleksandra VII. Ten ostatni, stworzony w latach 1671–1678, jest uznawany przez historyków sztuki za szczyt europejskiej sztuki funeralnej. Bernini umiejętnie połączył w nich architekturę, rzeźbę i symbolikę, tworząc dzieła o głębokim znaczeniu i artystycznej wartości. Grobowiec Aleksandra VII, z postacią śmierci odrzucającej zasłonę, jest doskonałym przykładem jego mistrzostwa w operowaniu symbolami i emocjami.

Psychologiczny Realizm w Rzeźbie

Gian Lorenzo Bernini jako pierwszy potrafił oddać w marmurze tak skrajne stany emocjonalne, jak strach Dafne w momencie przemiany, determinację Dawida przygryzającego wargę przed rzutem czy rozpacz Proserpiny, której ciało pod naciskiem palców Plutona wydaje się miękkie i plastyczne. Jego dzieła charakteryzują się niezwykłym psychologicznym realizmem, który pozwala widzowi niemal odczuć emocje przedstawianych postaci. Ten poziom ekspresji uczynił go pionierem w dziedzinie barokowej rzeźby.

Mistrzostwo Berniniego w oddawaniu subtelności ludzkich emocji jest widoczne w każdym detalu. Skóra zdaje się być miękka, włosy falują, a spojrzenia postaci są pełne wyrazu. Rzeźba przedstawiająca „Ekstazę św. Teresy”, znajdująca się w kaplicy Cornaro w kościele Santa Maria della Vittoria w Rzymie, jest doskonałym przykładem tego zjawiska. Dzieło to, powstałe w latach 1647–1652, jest uważane za szczytowe osiągnięcie baroku, w którym Bernini połączył rzeźbę, architekturę i światło w jedną, teatralną całość, ukazując mistyczne przeżycie świętej.

Urbanistyka i Ikoniczne Fontanny

Fontanna Czterech Rzek, stworzona w 1651 roku na Piazza Navona, jest jednym z najbardziej ikonicznych dzieł urbanistycznych Berniniego. Łączy ona architekturę z dynamiczną rzeźbą figuratywną, tworząc spektakularny element przestrzeni miejskiej. Fontanna ta, reprezentująca główne rzeki czterech kontynentów (Nil, Ganges, Dunaj i La Plata), jest dziełem o ogromnym znaczeniu artystycznym i symbolicznym. Bernini skontrastował w niej monumentalność z delikatnością detalu.

Innym ważnym dziełem urbanistycznym jest Fontanna Trytona, znajdująca się na Piazza Barberini w Rzymie. Fontanna ta, zaprojektowana przez Berniniego, przedstawia boga mórz, Trytona, grającego na muszli, z której tryska woda. Dzieło to jest przykładem jego umiejętności tworzenia dzieł sztuki, które harmonijnie wpisują się w miejski krajobraz, dodając mu dynamiki i piękna. Bernini zaprojektował również słynną kolumnadę Placu Świętego Piotra, która tworzy monumentalny półkolisty dziedziniec otaczający bazylikę.

Arcydzieła Sztuki Sakralnej i Funeralnej

Oprócz monumentalnych nagrobków papieskich, Bernini stworzył wiele innych dzieł o znaczeniu religijnym. Jego rzeźba „Ekstaza św. Teresy” w kaplicy Cornaro jest często przywoływana jako kwintesencja barokowej sztuki sakralnej. Połączenie rzeźby, architektury i gry światła tworzy tu scenę o niezwykłej intensywności emocjonalnej, ukazując mistyczne doświadczenie świętej Teresy z Ávila. Dzieło to znajduje się w kościele Santa Maria della Vittoria w Rzymie.

Innym przykładem jego pracy w sztuce sakralnej jest rzeźba „Święta Teresa w ekstazie” w kościele San Francesco a Ripa, która również eksploruje tematykę duchowości i mistycznych przeżyć. Bernini pracował również przy budowie i dekoracji wielu kościołów w Rzymie, w tym kościoła Sant’Andrea al Quirinale, który jest uważany za jedno z jego arcydzieł architektonicznych. Jego prace wywarły głęboki wpływ na rozwój baroku w Europie.

Inne Role i Projekty Berniniego

Działalność Teatralna

Gian Lorenzo Bernini był nie tylko wybitnym rzeźbiarzem i architektem, ale także wszechstronnym człowiekiem teatru. Nie tylko projektował scenografie i skomplikowane maszyny teatralne, ale także pisał, reżyserował i występował w sztukach. Jego przedstawienia, często satyryczne, wystawiane były podczas karnawału i cieszyły się dużym powodzeniem. Ta wszechstronność potwierdza jego status jako prawdziwego *uomo universale*.

Malarstwo

Choć Gian Lorenzo Bernini jest najbardziej znany jako rzeźbiarz, był również utalentowanym malarzem. Tworzył głównie niewielkie płótna olejne, w tym liczne autoportrety. Jego malarstwo, choć mniej znane niż jego rzeźby, świadczy o jego wszechstronności artystycznej i głębokim zrozumieniu koloru i kompozycji. Jego autoportrety często ukazują artystę w chwilach refleksji i zadumy.

Kontrowersje i Rywalizacja w Karierze Berniniego

Brak Formalnego Wykształcenia Architektonicznego

Mianowanie Gian Lorenzo Berniniego „Architektem św. Piotra” w 1629 roku wywołało ogromne protesty wśród starszych, doświadczonych architektów. Zarzucali mu brak odpowiedniego przygotowania technicznego i wytykali mu, że jego nominacja jest wynikiem protekcji papieskiej, a nie zasług. Mimo tych protestów, Bernini zdołał udowodnić swoje niezwykłe umiejętności i zrealizować wiele kluczowych projektów architektonicznych.

Relacje z Innymi Papieżami

Relacje Gian Lorenzo Berniniego z kolejnymi papieżami były kluczowe dla jego kariery. Choć był faworytem Urbana VIII i Aleksandra VII, jego pozycja osłabła za pontyfikatu Innocentego X (1644–1655). Ten okres zmusił go do walki o odzyskanie wpływów i udowodnienia swojej wartości w zmienionym otoczeniu politycznym i artystycznym. Mimo chwilowych trudności, Bernini zawsze potrafił powrócić na szczyt, dzięki swojemu niezrównanemu talentowi.

Ciekawostki z Życia Gian Lorenzo Berniniego

Tytuł Szlachecki i Przywiązanie do Rzymu

W 1621 roku Gian Lorenzo Bernini otrzymał od papieża Grzegorza XV honorowy tytuł „Cavaliere” (Rycerz), którym posługiwał się z dumą do końca życia. Jego przywiązanie do Rzymu było niemal nierozerwalne. Papież Urban VIII powiedział mu kiedyś: „Jesteś stworzony dla Rzymu, a Rzym dla ciebie”, co doskonale oddaje jego niepowtarzalną więź z Wiecznym Miastem. Wiele z jego najważniejszych dzieł zdobi przestrzenie Rzymu, kształtując jego charakter.

Warto wiedzieć: Bernini był niemal nierozerwalnie związany z Rzymem. Papież Urban VIII powiedział mu kiedyś: „Jesteś stworzony dla Rzymu, a Rzym dla ciebie”.

Renowacje Antyków i Szybkość Pracy

We wczesnej młodości Bernini zajmował się restaurowaniem antycznych rzeźb, co pozwoliło mu na doskonalenie technik i zrozumienie klasycznych form. Przykładem jego pracy jest dodanie marmurowego materaca do rzeźby „Śpiącego Hermafrodyty”, który wygląda na niezwykle miękki i realistyczny. Już jako nastolatek był uważany za tak sprawnego rzeźbiarza, że kardynał Maffeo Barberini rozważał powierzenie mu dokończenia jednej z nieukończonych rzeźb samego Michała Anioła. Ta niezwykła szybkość i biegłość rzeźbiarska stanowiły jego znak rozpoznawczy przez całą karierę.

Kluczowe Etapy Kariery Gian Lorenzo Berniniego

• 1598: Urodziny w Neapolu (7 grudnia).
• ~1606: Przeprowadzka rodziny do Rzymu.
• Wczesne lata kariery: Rozpoznanie jako „cudowne dziecko”, praca pod okiem ojca, Pietro Berniniego.
• 1619–1625: Partnerstwo z kardynałem Scipione Borghese, stworzenie czterech arcydzieł.
• 1623–1634: Wykonanie Baldachimu w Bazylice św. Piotra.
• 1629: Mianowanie Architektem Bazyliki św. Piotra.
• 1647–1652: Stworzenie „Ekstazy św. Teresy”.
• 1651: Ukończenie Fontanny Czterech Rzek.
• 1665: Wizyta we Francji na dworze króla Ludwika XIV.
• 1671–1678: Projektowanie nagrobka Aleksandra VII.
• 1680: Śmierć w Rzymie (28 listopada).

Gian Lorenzo Bernini, jako niekwestionowany mistrz baroku, pozostawił po sobie dziedzictwo, które nadal kształtuje oblicze Rzymu i inspiruje artystów na całym świecie. Jego zdolność do ożywiania marmuru i przekazywania głębokich emocji sprawia, że jego wkład w historię sztuki jest nieoceniony, definiując estetykę epoki i wyznaczając nowe standardy dla przyszłych pokoleń twórców.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Gian_Lorenzo_Bernini