Edgar Degas: Malarz tancerek, absyntu i paryskiej sztuki 1881

0

Edgar Degas, właściwie Hilaire-Germain-Edgar De Gas, urodzony 19 lipca 1834 roku w Paryżu, był wybitnym francuskim malarzem, rzeźbiarzem i grafikiem, którego życie naznaczone było głębokim oddaniem sztuce i nieustannym poszukiwaniem doskonałości. Choć powszechnie zaliczany do grona impresjonistów, sam artysta konsekwentnie odrzucał tę etykietę, określając siebie mianem realista. Pochodzący z zamożnej rodziny, Degas nigdy nie założył własnej rodziny, wierząc, że prawdziwy artysta powinien żyć wyłącznie dla swojej twórczości. Jego życie, trwające 83 lata, zakończyło się 27 września 1917 roku w Paryżu, w ostatnich latach niemal całkowicie pogrążony w ciemnościach niemocy wzroku. Jego wszechstronność artystyczna przejawiała się nie tylko w mistrzowskich obrazach olejnych i rysunkach pastelami, ale również w nowatorskich rzeźbach z brązu, grafikach oraz odważnych eksperymentach z fotografią. Dzieła Degasa, często przedstawiające tancerki baletowe, życie operowe czy codzienne sceny z życia kobiet, do dziś fascynują dynamiką, precyzją wykonania i głębią psychologiczną, czyniąc go jednym z najważniejszych twórców w historii sztuki. Jego kariera, choć naznaczona trudnościami finansowymi wynikającymi z konieczności spłaty długów brata, przyniosła mu trwałe miejsce w panteonie światowych mistrzów, a jego prace niezmiennie cieszą się ogromnym zainteresowaniem na rynku sztuki.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 83 lata (na dzień śmierci)
• Żona/Mąż: Brak informacji (pozostał kawalerem)
• Dzieci: Brak informacji
• Zawód: Malarz, rzeźbiarz, grafik
• Główne osiągnięcie: Mistrzowskie przedstawienia ruchu i życia codziennego, innowacyjne techniki malarskie i rzeźbiarskie.

Podstawowe informacje biograficzne

Edgar Degas, urodzony jako Hilaire-Germain-Edgar De Gas 19 lipca 1834 roku w Paryżu, zdecydował się na uproszczenie pisowni swojego nazwiska na „Degas”, by nadać mu mniej arystokratyczny charakter. Choć pochodził z zamożnej rodziny, dążył do unikania pretensjonalności. Artysta zmarł 27 września 1917 roku w wieku 83 lat. Ostatnie lata swojego życia spędził niemal całkowicie niewidomy, błąkając się po paryskich ulicach. Mimo że powszechnie uznawany jest za jednego z głównych filarów i założycieli impresjonizmu, sam konsekwentnie odrzucał tę etykietę, preferując określenie „realista”. Jego sława opiera się nie tylko na obrazach olejnych i rysunkach pastelami, ale również na rzeźbach z brązu, grafikach oraz nowatorskich jak na tamte czasy eksperymentach z fotografią. Degas był artystą wszechstronnym, którego dzieła do dziś fascynują swoją unikalnością.

Życie prywatne i rodzinne

Dane osobowe i pochodzenie

Edgar Degas pochodził z umiarkowanie zamożnej rodziny o międzynarodowych korzeniach. Był najstarszym z pięciorga dzieci bankiera Augustina De Gas oraz Célestine Musson De Gas, która była Kreolką z Nowego Orleanu. Ta mieszanka kulturowa z pewnością wpłynęła na jego wrażliwość artystyczną.

Wpływ tragedii rodzinnych

Trzynastoletni Edgar doświadczył głębokiej tragedii rodzinnej, kiedy zmarła jego matka. Od tego momentu kluczowy wpływ na jego wychowanie i wczesną młodość mieli ojciec oraz kilku nieżonatych wujów, którzy zapewne wpajali mu dyscyplinę i szacunek dla tradycji. Brak matki w młodym wieku musiał być trudnym doświadczeniem.

Decyzje dotyczące życia osobistego

Przez całe życie Edgar Degas pozostał kawalerem i nigdy nie założył własnej rodziny. Wynikało to z jego głębokiego przekonania, że prawdziwy artysta nie powinien mieć życia osobistego, aby móc w pełni poświęcić się sztuce i uniknąć rozproszeń. Ta decyzja świadczy o jego bezkompromisowym oddaniu swojej pasji, nawet kosztem osobistego szczęścia.

Kwestie finansowe i honor rodziny

W 1874 roku, po śmierci ojca, Edgar odkrył, że jego brat René zaciągnął ogromne długi biznesowe. Aby ratować honor rodziny, Edgar podjął drastyczne kroki – sprzedał swój dom oraz odziedziczoną kolekcję dzieł sztuki. Konieczność spłaty długów brata zmusiła go do zarabiania na życie wyłącznie ze sprzedaży własnych prac, co znacząco wpłynęło na jego podejście do komercyjnego aspektu sztuki i stało się punktem zwrotnym w jego karierze artystycznej.

Kariera artystyczna

Edukacja i kształcenie

Edukację artystyczną Edgar Degas rozpoczął formalnie w 1855 roku w École des Beaux-Arts w Paryżu. Tam studiował rysunek pod okiem Louisa Lamothe’a, kształcąc się w rygorystycznym stylu akademickim swojego idola, Ingresa. Klasyczne wykształcenie stanowiło solidną podstawę dla jego późniejszych innowacji, a nauka u Lamothe’a ukształtowała jego mistrzowskie umiejętności rysunkowe.

Podróże artystyczne i inspiracje

W latach 1856–1859 Degas przebywał we Włoszech, gdzie z zapałem studiował dzieła wielkich mistrzów renesansu, takich jak Michał Anioł, Rafael czy Tycjan. Ta podróż pogłębiła jego zrozumienie dla klasycznej formy i kompozycji, które później przetwarzał na swój własny, nowoczesny sposób, czerpiąc inspirację z najlepszych wzorców.

Debiut i przełom w twórczości

Debiut Edgara Degasa w oficjalnym Salonie Paryskim miał miejsce w 1865 roku z obrazem „Scena wojenna z okresu średniowiecza”. Niestety, dzieło to przeszło niemal bez echa, nie przynosząc mu uznania. Prawdziwym przełomem w jego tematyce był rok 1866, kiedy to wystawił obraz „Upadek dżokeja”. Dzieło to zasygnalizowało jego przejście ku współczesnym tematom i zainteresowanie ruchem oraz dynamiką sportową, co stanowiło ważny krok w jego rozwoju artystycznym.

Rola w ruchu impresjonistycznym

Edgar Degas odegrał kluczową rolę w organizacji ośmiu wystaw impresjonistów w latach 1874–1886. Mimo swojego zaangażowania, nieustannie kłócił się z innymi członkami grupy, co świadczy o jego niezależności i silnym charakterze. Jego udział w tych wystawach miał znaczący wpływ na kształtowanie się nowoczesnego malarstwa i ugruntował pozycję grupy na artystycznej scenie Paryża.

Styl i technika artystyczna

Styl Edgara Degasa charakteryzował się niezwykłą umiejętnością uchwycenia ruchu i emocji. Był genialnym rysownikiem, dla którego obsesyjnym celem stało się oddanie dynamiki w swoich pracach. Ponad połowa jego dorobku artystycznego przedstawia tancerki baletowe, które fascynowały go ze względu na ich dyscyplinę, fizyczność oraz żmudną pracę kulisami, a nie tylko efektowny występ na scenie. Jego podejście do tematu baletu było głęboko analityczne, ukazujące nie tylko piękno sceniczne, ale także wysiłek i poświęcenie, co nadawało jego obrazom dodatkową warstwę znaczeniową.

Degas wprowadził do malarstwa nowatorskie kadrowanie, przypominające „migawki” fotograficzne. Często ucinał postacie w połowie lub wybierał nietypowe, asymetryczne punkty widzenia, co nadawało jego pracom niepowtarzalny, dynamiczny charakter. Oprócz baletu, jego ulubionymi tematami były kąpiące się kobiety, wyścigi konne z dżokejami oraz portrety wyróżniające się głębią psychologiczną. W dojrzałym okresie twórczości mistrzowsko opanował technikę pasteli, nakładając je warstwowo, co pozwalało mu łączyć precyzję linii z ekspresyjnym kolorem. Eksperymentował również z monotypią, którą często poprawiał pastelami, tworząc unikalne efekty wizualne i nadając swoim dziełom niezwykłą głębię i teksturę.

Rzeźba jako forma wyrazu

Wczesne i publiczne prezentacje rzeźb

Choć rzeźba była istotną częścią twórczości Edgara Degasa od lat 80. XIX wieku, za życia artysta zdecydował się wystawić publicznie tylko jedną pracę – „Małą czternastoletnią tancerkę” w 1881 roku. Decyzja ta podkreślała jego ostrożność w prezentowaniu tej części swojego dorobku.

Skandal wokół „Małej czternastoletniej tancerki”

Rzeźba „Mała czternastoletnia tancerka” wywołała powszechne oburzenie ze względu na użycie prawdziwych materiałów, takich jak tiulowa spódniczka i satynowa wstążka, oraz niezwykle realistyczne przedstawienie młodej dziewczyny. Dzieło to stanowiło odważne odejście od tradycyjnych, idealizowanych przedstawień i ukazało surową rzeczywistość, co dla wielu było szokujące.

Odkrycie dorobku rzeźbiarskiego po śmierci

Większość rzeźb Edgara Degasa, obejmująca około 150 sztuk wykonanych z wosku i gliny, została odkryta w jego pracowni dopiero po jego śmierci w 1917 roku. Stanowiło to fascynujące odkrycie dla świata sztuki, ukazujące kolejny, niedoceniany wcześniej wymiar talentu artysty i skalę jego eksploracji formy.

Pośmiertne odlewy rzeźb

Po śmierci artysty 74 rzeźby udało się odlać w brązie dla celów kolekcjonerskich. Pozwoliło to na zachowanie jego dorobku rzeźbiarskiego i udostępnienie go szerszej publiczności, utrwalając jego wkład w rozwój rzeźby i umożliwiając docenienie jego trójwymiarowych dzieł.

Zdrowie i jego wpływ na twórczość

Podczas wojny francusko-pruskiej w 1870 roku, służąc w Gwardii Narodowej, Edgar Degas odkrył podczas ćwiczeń strzeleckich, że ma wadę wzroku. Wada ta stała się jego życiową traumą i powracającym powodem do niepokoju, co nieuchronnie wpłynęło na ewolucję jego stylu malarskiego. Problemy ze wzrokiem pogorszyły się drastycznie po 1890 roku, co zmusiło go do porzucenia malarstwa olejnego na rzecz pasteli i rzeźby, które mógł tworzyć bardziej „na dotyk”. Około 1912 roku artysta całkowicie zaprzestał pracy artystycznej ze względu na niemal całkowitą utratę wzroku, co stanowiło bolesny koniec jego długiej i owocnej kariery artystycznej.

Kontrowersje i poglądy społeczne

Edgar Degas był znany ze swojego trudnego, kłótliwego charakteru i konserwatywnych poglądów społecznych, co sprawiło, że wielu przyjaciół ostatecznie go opuściło. Skandal wokół sprawy Dreyfusa ujawnił jego silne uprzedzenia antysemickie, co doprowadziło do zerwania kontaktów z żydowskimi przyjaciółmi. W serii „Fizjonomie przestępców” z 1881 roku analizował rysy twarzy skazanych morderców, wierząc w pseudonaukowe teorie o wrodzonej skłonności do zbrodni, co pokazuje jego skłonność do kontrowersyjnych poglądów i często nieakceptowanych społecznie przekonań.

Ciekawostki i mniej znane fakty

Jedynym obrazem Degasa, który za jego życia trafił do zbiorów muzealnych, było dzieło „Biuro bawełny w Nowym Orleanie” z 1873 roku. Artysta był zapalonym kolekcjonerem sztuki, zgromadził bogatą kolekcję dzieł takich mistrzów jak El Greco, Manet, Pissarro, Cézanne, Gauguin, a nawet Van Gogh. Miał specyficzne podejście do natury – szydził z artystów malujących w plenerze, uważając taką pracę za mało wartościową w porównaniu ze studium w pracowni. Twierdził, że gdyby był rządem, powołałby specjalną brygadę żandarmów do pilnowania artystów malujących na zewnątrz. Utrzymywał bliską, choć skomplikowaną relację z amerykańską malarką Mary Cassatt; oboje wzajemnie na siebie wpływali artystycznie. Często odwiedzał operę nie tylko jako widz, ale jako obserwator życia za kulisami, co dawało mu materiał do setek szkiców. Jego prace z cyklu „Kąpiące się kobiety” były nowatorskie, ponieważ pokazywały kobiety w intymnych, niepozowanych sytuacjach, bez idealizacji. Był jednym z pierwszych wielkich artystów, którzy na poważnie zajęli się fotografią, wykorzystując ją jako pomoc w kompozycji obrazów. Mimo bogactwa w młodości, pod koniec życia żył bardzo skromnie, skupiony wyłącznie na swojej gasnącej wizji i dawnych pracach. Jego upór w dążeniu do perfekcji sprawiał, że potrafił latami poprawiać jeden obraz, często odbierając go nabywcom, by nanieść kolejne zmiany. Choć kojarzony z delikatnością baletu, jego technika była surowa i analityczna. Wpływ Degasa na sztukę nowoczesną jest ogromny, szczególnie w zakresie kompozycji i odwagi w przedstawianiu codzienności. Jego rzeźby woskowe były dla niego formą ćwiczenia, a nie produktem finalnym, co czyni ich pośmiertną sławę paradoksalną. Degas uważał, że „sztuka nie jest tym, co widzisz, ale tym, co pozwalasz zobaczyć innym”. Do dziś pozostaje jednym z najdroższych i najchętniej wystawianych artystów w największych galeriach świata.

Kluczowe dzieła i techniki

• Obrazy olejne i rysunki pastelami
• Rzeźby z brązu
• Grafiki
• Eksperymenty z fotografią
• Mistrzostwo w pasteli, nakładanie warstwowe
• Eksperymenty z monotypią

Tematyka twórczości

• Tancerki baletowe (ponad połowa dorobku)
• Kąpiące się kobiety
• Wyścigi konne z dżokejami
• Portrety psychologiczne

Ważne daty w życiu i karierze

Warto wiedzieć: Edgar Degas urodził się w 1834 roku, a zmarł w 1917 roku, przeżywając 83 lata.

• 1834: Narodziny w Paryżu
• 1855: Rozpoczęcie nauki w École des Beaux-Arts
• 1856–1859: Pobyt we Włoszech i studia nad dziełami mistrzów
• 1865: Debiut w Salonie Paryskim z obrazem „Scena wojenna z okresu średniowiecza”
• 1866: Wystawienie obrazu „Upadek dżokeja” – przełom w tematyce
• 1870: Odkrycie wady wzroku podczas wojny francusko-pruskiej
• 1874: Odkrycie długów brata i sprzedaż majątku
• 1874–1886: Organizacja ośmiu wystaw impresjonistów
• 1881: Wystawienie rzeźby „Mała czternastoletnia tancerka”
• Ok. 1890: Znaczne pogorszenie wzroku
• 1912: Zaprzestanie pracy artystycznej z powodu utraty wzroku
• 1917: Śmierć w Paryżu

Kluczowe fakty o życiu osobistym

• Najstarszy z pięciorga dzieci bankiera Augustina De Gas i Célestine Musson De Gas (Kreolka z Nowego Orleanu)
• Śmierć matki w wieku 13 lat
• Pozostał kawalerem przez całe życie
• Sprzedaż domu i kolekcji dzieł sztuki w celu spłaty długów brata

Kontrowersyjne poglądy

Degas był znany z trudnego charakteru i konserwatywnych poglądów. W kontekście sprawy Dreyfusa ujawniły się jego antysemickie uprzedzenia. Analizował rysy twarzy przestępców, wierząc w pseudonaukowe teorie o wrodzonej skłonności do zbrodni.

Warto wiedzieć: Edgar Degas mawiał: „sztuka nie jest tym, co widzisz, ale tym, co pozwalasz zobaczyć innym”. Ta myśl doskonale oddaje jego filozofię artystyczną, skupioną na interpretacji i subiektywnym postrzeganiu rzeczywistości.

Stylizowany obraz olejny inspirowany twórczością Edgara Degasa, przedstawiający pustą salę baletową z porzuconymi rekwizytami, emanujący spokojem i artystyczną spuścizną.

Podsumowując, Edgar Degas pozostaje jedną z najbardziej intrygujących postaci w historii sztuki. Jego niezłomne poświęcenie dla sztuki, innowacyjne podejście do formy i treści, a także głębokie zrozumienie ludzkiego ruchu i emocji, sprawiły, że jego dzieła do dziś inspirują i fascynują. Mimo trudnego charakteru i kontrowersyjnych poglądów, jego wkład w rozwój malarstwa realistycznego i impresjonistycznego jest niepodważalny, a jego prace stanowią trwały element światowego dziedzictwa kulturowego.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Edgar_Degas