Horacy: Życie i twórczość rzymskiego poety lirycznego

0

Kwintus Horacjusz Flakkus, powszechnie znany jako Horacy, to jeden z najwybitniejszych rzymskich poetów, którego twórczość wywarła nieoceniony wpływ na kształt literatury łacińskiej i europejskiej. Uznawany za największego łacińskiego liryka oraz niedoścignionego mistrza satyry, w czasach cesarza Augusta cieszył się sławą ustępującą jedynie Wergiliuszowi. Urodzony 8 grudnia 65 roku p.n.e., na listopad 2023 roku miałby niespełna 57 lat. Horacy nigdy się nie ożenił i nie prowadził życia rodzinnego, a jego życie prywatne było ściśle związane z postacią jego przyjaciela i patrona, Mecenasa, który był dla niego jak ojciec. Jego twórczość, obejmująca satyry, ody i listy, stanowi fundament europejskiej poezji i filozofii życiowej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 2023 roku miałby niespełna 57 lat.
• Żona/Mąż: Nigdy się nie ożenił.
• Dzieci: Nie miał dzieci.
• Zawód: Rzymski poeta, satyryk, liryk.
• Główne osiągnięcie: Uznawany za największego łacińskiego liryka i mistrza satyry, zrewolucjonizował metrykę i wprowadził grecką lirykę na grunt rzymski.

Podstawowe informacje o Kwintusie Horacjuszu Flakkusie

Prawdziwe imię poety to Kwintus Horacjusz Flakkus (łac. *Quintus Horatius Flaccus*). Urodził się 8 grudnia 65 roku p.n.e. w malowniczej Wenuzji, mieście położonym w południowo-wschodniej Italii. Swoje życie zakończył nagle 27 listopada 8 roku p.n.e., przeżywszy niespełna 57 lat. Jego śmierć nastąpiła zaledwie kilka tygodni lub miesięcy po odejściu jego bliskiego przyjaciela i patrona, Mecenasa. Horacy był rzymskim poetą, którego twórczość do dziś stanowi kamień milowy w historii literatury, a jego ranga w czasach Augusta była niekwestionowana, ustępując jedynie Wergiliuszowi.

Życie prywatne i rodzinne Horacego

Pochodzenie Horacego było niezwykłe. Jego ojciec, choć urodził się jako wolny człowiek, pracował w Wenuzji jako publiczny wyzwoleniec (*servus publicus*). Po odzyskaniu wolności ojciec poety wykazał się niezwykłą ambicją i przedsiębiorczością, pracując jako makler na licytacjach w Rzymie. Horacy po latach z wdzięcznością określał swojego ojca mianem „najlepszego nauczyciela” (*pater optimus*), podkreślając jego zasługi w zapewnieniu mu najlepszego możliwego wykształcenia. Matka poety, prawdopodobnie również wyzwolenica, zmarła, gdy Horacy był bardzo mały. Sam Horacy nigdy się nie ożenił i prowadził życie bezdzietne. Pod koniec życia w jednej ze swoich ód deklarował, że „już nie jest tym, kim był za młodu” i definitywnie wyrzeka się miłości.

Kariera i działalność publiczna Horacego

Młodość Horacego naznaczona była zaangażowaniem w sprawy polityczne Rzymu. Walczył w obronie republiki po stronie zabójców Cezara, zaciągając się do armii Marka Brutusa, gdzie otrzymał stopień oficerski trybuna wojskowego (*tribunus militum*). W 42 roku p.n.e. brał udział w przegranej bitwie pod Filippi, z której ratował się ucieczką. Po powrocie do Rzymu i konfiskacie majątku, dzięki wsparciu, w 41 roku p.n.e. nabył stanowisko sekretarza w urzędzie finansowym kwestora, co zapewniło mu stabilność finansową i czas na pisanie. Jego rola w życiu publicznym nie ograniczała się do pracy urzędniczej. Jako zaufany człowiek elit, w 37 roku p.n.e. brał udział w ważnej misji dyplomatycznej do Brundisium, towarzysząc Mecenasowi. W 25 roku p.n.e. Horacy stanowczo odrzucił propozycję Augusta, który chciał go mianować swoim osobistym sekretarzem, pragnąc zachować niezależność. W 17 roku p.n.e. na oficjalne zamówienie Augusta napisał „Pieśń wieku” (*Carmen saeculare*), hymn uświetniający obchody „obrzędów wiekowych” (*ludi saeculares*), co potwierdza jego rolę jako wieszcza państwowego.

Etapy kariery Horacego

• Służba wojskowa u boku Marka Brutusa (stopień trybuna wojskowego).
• Udział w bitwie pod Filippi (42 r. p.n.e.).
• Praca w administracji państwowej jako sekretarz kwestora (od 41 r. p.n.e.).
• Udział w misji dyplomatycznej do Brundisium (37 r. p.n.e.).
• Napisanie „Pieśni wieku” na zamówienie Augusta (17 r. p.n.e.).

Twórczość literacka Horacego

Dorobek literacki Horacego jest imponujący – napisał łącznie 162 utwory poetyckie, które składają się z 7816 wersów. Jego twórczość można podzielić na cztery główne gatunki: Epody, Satyr, Ody (Pieśni) i Listy. Jako poeta łaciński debiutował około 40 roku p.n.e. Horacy był innowatorem w dziedzinie metryki – jako pierwszy wprowadził do literatury łacińskiej greckie wzorce jambiczne oraz strofy Safony i Alkajosa. Jednym z jego najważniejszych dzieł jest „List do Pizonów”, który stał się pierwszym łacińskim podręcznikiem teorii literatury, formułując m.in. zasadę, by dzieło „leżakowało” w biurku przez dziewięć lat przed publikacją. W wieku dojrzałym, około 23 roku p.n.e., Horacy ogłosił rozbrat z liryką, postanawiając skupić się na listach poetyckich o charakterze dydaktyczno-moralnym, co świadczy o jego ewolucji twórczej.

Główne gatunki twórczości Horacego

• Erody
• Satyry
• Ody (Pieśni)
• Listy

Uznanie i dziedzictwo Horacego

Horacy cieszył się ogromną popularnością w Rzymie, zyskując status „Dziecka szczęścia”. Przechodnie rozpoznawali go na ulicach, nazywając „pieśniarzem rzymskiej liry”. Jego dzieła spotkały się z uznaniem już w starożytności – w drugiej połowie I wieku Marek Waleriusz Probus dokonał pierwszego krytycznego wydania jego pism. Wpływ Horacego na edukację był znaczący – już w czasach Kwintyliana (I w. n.e.) stał się on autorem lektur szkolnych, a Kwintylian uważał go za jedynego rzymskiego liryka zasługującego na czytanie w procesie kształcenia mówców. Trwałość jego rękopisów jest dowodem nieprzerwanej popularności przez ponad dwa tysiąclecia – do czasów współczesnych zachowało się ponad 250 rękopisów jego dzieł. Horacy był pierwszym, który na taką skalę i z takim sukcesem przeszczepił grecką lirykę na grunt rzymski, tworząc fundamenty pod całą późniejszą poezję europejską.

Majątek i finanse Horacego

Po bitwie pod Filippi Horacy doświadczył znaczącej konfiskaty majątku. Całe jego rodzinne dobra zostały odebrane na rzecz weteranów Oktawiana. Jednak dzięki wsparciu swojego patrona, Mecenasa, jego sytuacja finansowa uległa poprawie. Około 33 lub 32 roku p.n.e. otrzymał od Mecenasa w darze posiadłość w Górach Sabińskich, znaną jako Sabinum. Mimo dostępu do elit i wsparcia ze strony Mecenasa, Horacy prowadził umiarkowany tryb życia. Konsekwentnie nie zabiegał o powiększanie majątku, ceniąc wyżej spokój i możliwość tworzenia ponad bogactwo materialne.

Osobowość i relacje Horacego

Horacy był człowiekiem o złożonym charakterze. Opisywany jako choleryk, łatwo wpadał w gniew, ale równie szybko się uspokajał i żałował swoich wybuchów. Oktawian August pieszczotliwie nazywał go „przemiłym człowieczkiem”. Jego relacja z Mecenasem była niezwykle głęboka i trwała przez wiele lat. Mecenas w swoim testamencie polecił Horacego opiece cesarza, a sam poeta dedykował swojemu patronowi aż 31 utworów. Horacy chętnie spacerował po Wielkim Cyrku lub Rynku Warzywnym w Rzymie, przyglądając się życiu zwykłych ludzi. Jego poglądy życiowe opierały się na zasadzie „złotego środka”, głosząc wartość pełnego umiaru i rozumnego życia, łącząc to z uwielbieniem dla piękna świata i uroków biesiadowania.

Kluczowy fakt: Przyjaźń Horacego z Mecenasem była jednym z najważniejszych filarów jego życia, zapewniając mu nie tylko wsparcie materialne, ale także emocjonalne i inspirację do twórczości.

Zdrowie Horacego

Życie Horacego naznaczone było problemami zdrowotnymi. Cierpiał na dotkliwe bóle reumatyczne (gośćcowe), które leczył w uzdrowiskach. Często miewał również zapalenie spojówek oraz borykał się z kłopotami gastrycznymi. Poeta doświadczał również stanów depresyjnych, podczas których całkowicie stronił od przyjaciół. Z opisów wynika, że Horacy był człowiekiem niskim i krępym, z ciemnymi włosami, które jednak dość wcześnie zaczęły siwieć.

Problemy zdrowotne Horacego

• Bóle reumatyczne (gośćcowe).
• Zapalenie spojówek.
• Kłopoty gastryczne.
• Stany depresyjne.

Kontrowersje i incydenty z życia Horacego

Życie Horacego nie obyło się bez kontrowersji i incydentów, które wpłynęły na jego reputację. Fakt porzucenia tarczy i ucieczki spod Filippi był przez niektórych postrzegany jako akt tchórzostwa. Nagła śmierć poety bez pozostawienia testamentu wywołała plotki, jakoby zażył truciznę, by zgodnie z dawną przysięgą nie przeżyć swojego przyjaciela Mecenasa; teorii tej jednak nigdy nie udowodniono. Po publicznych odczytach satyr około 35 r. p.n.e. zarzucano mu zbytni egocentryzm i agresywność, co świadczy o burzliwym odbiorze jego twórczości.

Ciekawostki z życia Horacego

Życie Horacego obfitowało w wiele interesujących zdarzeń. Podczas spaceru w swojej posiadłości Horacy niemal zginął, gdy nagle zwaliło się na niego stare drzewo, co poeta uznał za interwencję boga Fauna. Wierzył, że ocalał dzięki interwencji boga Fauna i do końca życia uroczyście obchodził rocznicę tego zdarzenia. Sam o sobie mówił, że jest niestały w uczuciach do miejsc – będąc w Rzymie, tęsknił za Tyburem, a przebywając w Tyburze, natychmiast zaczynał kochać Rzym. Zgodnie z tradycją jego zwłok nie spalono, lecz pochowano je w ogrodach Mecenasa na Eskwilinie, tuż obok grobowca jego zmarłego przyjaciela. Podczas burzy na Morzu Tyrreńskim w pobliżu Przylądka Palinura jego statek o mało nie rozbił się o skały, co poeta uznał za jeden z trzech najgroźniejszych momentów w swoim życiu. Horacy przyszedł na świat w dniu, w którym urzędowanie jako konsulowie rzymscy rozpoczęli Lucjusz Manliusz Torkwatus oraz Lucjusz Kotta. Pierwsze lata życia w Wenuzji spędził pod opieką piastunki o imieniu Pulia. Sam uważał się za Samnitę, choć miał wątpliwości, czy wywodził się konkretnie z plemienia Lukanów, czy Apulijczyków. Jego status „pieśniarza rzymskiej liry” nie był przypadkowy – był pierwszym, który na taką skalę i z takim sukcesem przeszczepił grecką lirykę na grunt rzymski, tworząc fundamenty pod całą późniejszą poezję europejską.

Kwintus Horacjusz Flakkus, znany jako Horacy, pozostawił po sobie bogate dziedzictwo literackie, które nadal inspiruje i kształtuje europejską kulturę. Jego mistrzostwo w tworzeniu satyr, od i listów, a także innowacyjne podejście do metryki, uczyniły go jednym z najważniejszych poetów starożytności. Przez swoje dzieła Horacy przekazuje ponadczasowe wartości, takie jak umiar, przyjaźń i refleksja nad życiem, które pozostają aktualne do dziś.

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Horacy_(poeta)