Mendelssohn: Felix Mendelssohn-Bartholdy – kompozytor i koncert skrzypcowy

0

Felix Mendelssohn, właściwie Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy, to postać, której nazwisko jest synonimem wyrafinowania, melodyjności i głębokiego przywiązania do tradycji muzycznej okresu romantyzmu. Urodził się w Hamburgu 3 lutego 1809 roku, a jego życie, choć tragicznie krótkie, zostało wypełnione niezwykłą aktywnością twórczą i artystyczną. Na [kwiecień 2024] roku, gdyby żył, ukończyłby 215 lat. Znany jest przede wszystkim jako niemiecki kompozytor, pianista i dyrygent, którego dorobek obejmuje dzieła o trwałej wartości artystycznej, takie jak „Marsz Weselny” czy symfonie „Włoska” i „Szkocka”. Jego wkład w renesans twórczości Johanna Sebastiana Bacha jest nieoceniony, a jego muzyka do dziś znajduje oddane grono odbiorców na całym świecie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [kwiecień 2024] roku, gdyby żył, ukończyłby 215 lat.
• Żona/Mąż: Cecylia Jeanrenaud
• Dzieci: Cztery
• Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent
• Główne osiągnięcie: Przywrócenie światu twórczości Johanna Sebastiana Bacha poprzez wykonanie „Pasji według św. Mateusza”.

Felix Mendelssohn: Wczesne lata i pochodzenie

Pełne nazwisko i tożsamość

Artysta przyszedł na świat jako Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy, jednak w historii muzyki i powszechnej świadomości zapisał się głównie jako Felix Mendelssohn. To właśnie to imię stało się synonimem jego niezwykłego talentu i dorobku.

Data i miejsce urodzenia

Felix Mendelssohn urodził się 3 lutego 1809 roku w Hamburgu. Miasto to, w tamtym czasie, posiadało status niezależnego miasta-państwa, co podkreślało jego znaczenie na europejskiej mapie.

Data i wiek w chwili śmierci

Droga twórcza Felixa Mendelssohna została przedwcześnie przerwana. Zmarł 4 listopada 1847 roku w Lipsku, mając zaledwie 38 lat. Przyczyną jego odejścia było znaczące pogorszenie stanu zdrowia, które nastąpiło po serii udarów.

Pochodzenie i zmiana nazwiska

Felix Mendelssohn wywodził się z prominentnej rodziny niemieckich Żydów. Jego dziadkiem był słynny filozof Moses Mendelssohn, postać kluczowa dla oświecenia żydowskiego. Człon „Bartholdy” został dodany do nazwiska rodziny za sugestią wuja kompozytora. Miało to na celu symboliczne odcięcie się od tradycji żydowskich na rzecz chrześcijaństwa, co odzwierciedlało ówczesne tendencje społeczne.

Felix Mendelssohn: Życie prywatne i rodzinne

Relacja z ojcem i kwestia wiary

Ojciec Felixa, Abraham Mendelssohn, był bankierem i sam wyrzekł się judaizmu jeszcze przed narodzinami syna. W związku z tym, Felix został ochrzczony w wieku siedmiu lat w obrządku reformowanym, co ukształtowało jego religijne wychowanie w duchu chrześcijańskim.

Wyjątkowa więź z siostrą Fanny

Felix miał troje rodzeństwa, jednak to właśnie ze starszą siostrą, Fanny Mendelssohn Hensel, łączyła go najsilniejsza więź muzyczna. Fanny była równie utalentowaną kompozytorką, jednak ze względu na ówczesne konwenanse społeczne i ograniczenia dla kobiet, część jej kompozycji była publikowana pod nazwiskiem Felixa, co świadczy o ich bliskiej współpracy i wzajemnym wsparciu.

Ucieczka z Hamburga do Berlina

Wczesne dzieciństwo Felixa naznaczone było traumatycznym wydarzeniem. W 1811 roku rodzina Mendelssohnów musiała uciekać z Hamburga do Berlina w przebraniu. Powodem tej nagłej przeprowadzki był strach przed francuskimi represjami. Bank Mendelssohnów brał udział w łamaniu blokady kontynentalnej nałożonej przez Napoleona, co naraziło rodzinę na poważne niebezpieczeństwo.

Intelektualne środowisko dorastania

Dorastanie Felixa Mendelssohna odbywało się w niezwykle stymulującym i bogatym kulturowo otoczeniu. W salonie prowadzonym przez jego rodziców w Berlinie bywali najwybitniejsi intelektualiści epoki. Wśród nich znaleźli się między innymi bracia Wilhelm i Alexander von Humboldt, co niewątpliwie wpłynęło na wszechstronny rozwój młodego kompozytora.

Felix Mendelssohn: Kariera i edukacja muzyczna

Genialne dziecko i wczesna edukacja

Felix Mendelssohn był od najmłodszych lat uznawany za cudowne dziecko. Jego talent muzyczny był tak wielki, że gdy w 1824 roku uczył się u wirtuoza fortepianu Ignaza Moschelesa, ten przyznał, że właściwie nie ma już czego uczyć młodego Felixa. Podkreślało to jego niezwykłą dojrzałość i biegłość muzyczną już w młodym wieku.

Studia u Carla Friedricha Zeltera

Od 1819 roku Felix Mendelssohn studiował kontrapunkt i kompozycję u Carla Friedricha Zeltera. Ta nauka miała kluczowy wpływ na jego konserwatywny gust muzyczny i głęboką fascynację tradycją barokową, co znalazło odzwierciedlenie w jego późniejszej twórczości.

Debiut i wczesne kompozycje

Pierwszy publiczny koncert Felixa Mendelssohna odbył się, gdy miał zaledwie 9 lat. Jako nastolatek stworzył imponującą liczbę 13 symfonii smyczkowych. Dzieła te były wykonywane przez prywatną orkiestrę, którą posiadali jego zamożni rodzice, co świadczy o ich wsparciu dla młodego talentu i możliwościach, jakie stwarzali swojemu synowi.

Przełomowy rok 1829 i Bach

Rok 1829 okazał się przełomowy dla kariery Felixa Mendelssohna i historii muzyki. W wieku zaledwie 20 lat kompozytor zorganizował i poprowadził w Berlinie wykonanie monumentalnej „Pasji według św. Mateusza” Johanna Sebastiana Bacha. To wydarzenie zapoczątkowało wielki renesans twórczości Bacha w całej Europie, przywracając jego dzieła światu muzyki po latach zapomnienia. To właśnie Felix Mendelssohn stał za tym historycznym odkryciem, które przywróciło światu muzyki dzieła Bacha po latach zapomnienia.

Felix Mendelssohn: Muzyka i twórczość

Najsłynniejsze dzieła orkiestrowe

Twórczość orkiestrowa Felixa Mendelssohna obfituje w dzieła, które do dziś należą do kanonu muzyki klasycznej. Do jego najbardziej rozpoznawalnych kompozycji należą symfonie: IV „Włoska” oraz III „Szkocka”, które czerpią inspirację z jego podróży i doświadczeń. Równie ceniona jest uwertura „Hebrydy”, będąca muzycznym obrazem szkockich krajobrazów.

Marsz Weselny

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych utworów Felixa Mendelssohna, znanym na całym świecie, jest „Marsz Weselny”. Jest on częścią muzyki skomponowanej do dramatu Williama Szekspira „Sen nocy letniej”. Utwór ten stał się nieodłącznym elementem wielu ceremonii ślubnych, symbolizując radość i uroczystość.

Innowacja w gatunku uwertury

Już w wieku 17 lat Felix Mendelssohn wykazał się innowacyjnością, pisząc uwerturę do „Snu nocy letniej”. Dzieło to jest uznawane za jeden z najwcześniejszych przykładów uwertury koncertowej – samodzielnego dzieła muzycznego, które nie jest wstępem do opery czy dramatu, lecz stanowi autonomiczną formę artystyczną przywołującą literackie tematy i nastroje. To świadczy o jego wczesnym geniuszu kompozytorskim.

Twórczość fortepianowa i „Pieśni bez słów”

Najbardziej znanym wkładem Felixa Mendelssohna w literaturę fortepianową jest jego cykl „Pieśni bez słów” (Lieder ohne Worte). Te krótkie, liryczne utwory charakteryzują się niezwykłą melodyjnością i subtelnością, stając się symbolem jego unikalnego stylu kompozytorskiego. „Pieśni bez słów” stanowią ważną część repertuaru pianistycznego i są kwintesencją jego lirycznego talentu.

Działalność jako dyrygent i pedagog

Poza komponowaniem, Felix Mendelssohn aktywnie działał jako dyrygent i pedagog. Był założycielem Konserwatorium Lipskiego, które pod jego kierownictwem stało się ważnym ośrodkiem kształcenia muzycznego. Instytucja ta, prowadzona z jego inicjatywy, stała się bastionem konserwatywnego podejścia do muzyki, propagując klasyczne wzorce i tradycję.

Felix Mendelssohn: Osiągnięcia i dziedzictwo

Uznanie w oczach Goethego

Już w wieku 12 lat, w 1821 roku, młody Felix Mendelssohn został przedstawiony wybitnemu poecie Johannowi Wolfgangowi von Goethemu. Poeta był tak zachwycony talentem i dojrzałością chłopca, że porównał go do młodego Mozarta, a nawet stwierdził, że Mendelssohn przewyższa go dojrzałością intelektualną. To niezwykłe uznanie ze strony tak wielkiej postaci świadczy o wyjątkowości młodego kompozytora.

Sukcesy w Wielkiej Brytanii

Felix Mendelssohn cieszył się ogromną popularnością w Wielkiej Brytanii. Odwiedził ten kraj aż dziesięć razy, a premiery wielu jego najważniejszych dzieł odbyły się właśnie tam. Jego muzyka zdobyła serca brytyjskiej publiczności, co umocniło jego pozycję jako cenionego artysty na arenie międzynarodowej.

Reewaluacja po latach zapomnienia

Pod koniec XIX wieku muzyka Felixa Mendelssohna doświadczyła okresu deprecjacji, co było częściowo związane z narastającym antysemityzmem w społeczeństwie, czego wyrazem były m.in. ataki Richarda Wagnera. Jednakże, współcześnie kompozytor ten jest uznawany za jednego z najoryginalniejszych i najważniejszych twórców epoki romantyzmu. Jego dzieła powróciły do łask, a ich wartość artystyczna została doceniona na nowo.

Felix Mendelssohn: Kluczowe dzieła i chronologia kariery

Najważniejsze kompozycje

Dorobek kompozytorski Felixa Mendelssohna obejmuje szeroki wachlarz gatunków i form. Do jego najbardziej rozpoznawalnych dzieł należą:

• Symfonie: IV „Włoska” (napisana w 1833 roku), III „Szkocka” (ukończona w 1842 roku).
• Koncert skrzypcowy e-moll op. 64 (skomponowany w latach 1838–1844).
• Uwertury: „Hebrydy” (znana również jako „Jaskinia Fingala”, pierwsza wersja z 1830 roku), uwertura do „Snu nocy letniej” (1826).
• Cykl „Pieśni bez słów” (Lieder ohne Worte) na fortepian.
• „Marsz Weselny” jako część muzyki do „Snu nocy letniej” Szekspira.
• Oratorium „Paweł” (1836) i „Eliasz” (1846).
• Muzyka do „Antygony” Sofoklesa (1841).

Chronologia kariery Felixa Mendelssohna

Poniższa tabela przedstawia kluczowe wydarzenia z życia i kariery Felixa Mendelssohna w porządku chronologicznym:

Felix Mendelssohn: Ciekawostki

Wszechstronne wykształcenie

Poza muzyką, Felix Mendelssohn posiadał wszechstronne wykształcenie. Studiował sztukę, literaturę, języki obce i filozofię. W 1825 roku, jako dowód swoich zdolności językowych, przetłumaczył komedię Terencjusza, co pozwoliło mu zakwalifikować się na studia na Uniwersytecie Berlińskim, co świadczy o jego szerokich zainteresowaniach intelektualnych.

Studia u Hegla

W latach 1826–1829 Felix Mendelssohn uczęszczał na wykłady najwybitniejszych myślicieli tamtego czasu. Szczególnie cenne dla niego były zajęcia z estetyki prowadzone przez Georga Wilhelma Friedricha Hegla, co z pewnością wpłynęło na jego filozoficzne podejście do sztuki i muzyki.

Warto wiedzieć: Felix Mendelssohn był nie tylko wybitnym kompozytorem, ale także człowiekiem o szerokich horyzontach intelektualnych, co potwierdza jego zaangażowanie w studia filozoficzne i literackie.

Pomyłka z „Sonatą Wielkanocną”

Przez wiele lat „Sonata Wielkanocna” była błędnie przypisywana Felixowi Mendelssohnowi. Dopiero w latach 70. XX wieku, dzięki badaniom muzykologicznym, ustalono, że autorką tego dzieła była w rzeczywistości jego utalentowana siostra, Fanny Mendelssohn Hensel. Ta pomyłka pokazuje, jak często talent członków rodziny był nieraz pomijany na rzecz bardziej znanych postaci.

Relacja z własnym pochodzeniem

Po wielkim sukcesie wykonania „Pasji według św. Mateusza” Bacha, Felix Mendelssohn zauważył z nutą ironii: „Pomyśleć, że potrzeba było aktora i syna Żyda, aby przywrócić światu największą chrześcijańską muzykę!”. Ta jego wypowiedź odzwierciedla złożoność jego tożsamości i kontekstu kulturowego, w którym tworzył.

Felix Mendelssohn pozostawił trwały ślad w historii muzyki, a jego dzieła, pełne melodyjności, formalnej doskonałości i głębokiej ekspresji, do dziś poruszają serca słuchaczy na całym świecie. Jego przedwczesna śmierć w wieku zaledwie 38 lat przerwała karierę jednego z najwybitniejszych kompozytorów epoki romantyzmu, ale jego spuścizna żyje w jego nieśmiertelnych kompozycjach, które stanowią fundament klasycznego repertuaru.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Felix_Mendelssohn