Salah ad-Din Jusuf ibn Ajjub, powszechnie znany w Europie jako Saladyn, to jedna z najbardziej wyrazistych postaci średniowiecznej historii Bliskiego Wschodu. Urodzony około 1138 roku, ten kurdyjski przywódca wojskowy i sułtan zjednoczył muzułmańskie siły, odzyskał Jerozolimę z rąk krzyżowców i stał się symbolem honoru oraz strategicznego geniuszu. Jego życie, naznaczone zarówno militarnymi triumfami, jak i zręcznością polityczną, wywarło trwały wpływ na losy regionu i ukształtowało jego legendę, która przetrwała wieki. W styczniu 2026 roku przypada 888. rocznica jego urodzin, co stanowi doskonałą okazję do przypomnienia sobie jego niezwykłej biografii.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na styczeń 2026 roku przypadałaby 888. rocznica urodzin (ur. ok. 1138).
- Żona/Mąż: Brak szczegółowych informacji o jego żonach w dostarczonym tekście.
- Dzieci: Posiadał co najmniej trzech synów: Al-Afdala Alego, Al-Aziza Usmana i Az-Zahira Gazio.
- Zawód: Sułtan, dowódca wojskowy, przywódca polityczny.
- Główne osiągnięcie: Odzyskanie Jerozolimy w 1187 roku z rąk krzyżowców i zjednoczenie muzułmańskich ziem.
Podstawowe informacje o Saladynie
Pełne, ceremonialne imię Saladyna brzmiało al-Malik an-Nasir Salah ad-Dunja wa-ad-Din Abu al-Muzaffar Jusuf ibn Ajjub ibn Szazi al-Kurdi. To rozbudowane imię odzwierciedlało jego kurdyjskie pochodzenie oraz wysoki status polityczny i religijny w świecie islamu. Urodził się w 1138 roku w Tikricie, mieście, które z czasem stało się ważnym elementem jego legendy, wykorzystywanym nawet przez Saddama Husajna do budowania własnego wizerunku. Europejska nazwa „Saladyn” jest zniekształceniem jego arabskiego tytułu (lakab) Salah ad-Din, który w dosłownym tłumaczeniu oznacza „Dobro Wiary”. Saladyn zmarł 4 marca 1193 roku w Damaszku w wieku około 55 lat, niedługo po zakończeniu III krucjaty i podpisaniu rozejmu z Ryszardem Lwie Serce. Jego grobowiec (turba) do dziś znajduje się w Meczecie Umajjadów w Damaszku, choć początkowo, przez pierwsze dwa lata po śmierci, jego ciało spoczywało w damasceńskiej cytadeli. **Saladyn zmarł 4 marca 1193 roku w Damaszku w wieku około 55 lat, niedługo po zakończeniu III krucjaty i podpisaniu rozejmu z Ryszardem Lwie Serce.**
Rodzina i życie prywatne Saladyna
Saladyn pochodził z kurdyjskiego rodu Rawwadydów. Jego ojciec, Ajjub ibn Szazi, był wpływowym urzędnikiem, pełniącym funkcję namiestnika Tikritu pod rządami Seldżuków, zanim przeszedł na służbę do Zengidów. Saladyn pozostawił po sobie liczne potomstwo. Trzech jego głównych synów odziedziczyło po nim władzę nad poszczególnymi częściami imperium: najstarszy Al-Afdal Ali otrzymał Damaszek, Al-Aziz Usman przejął rządy w Egipcie, a Az-Zahir Ghazi władał Aleppo. Kluczową postacią w jego wczesnej karierze był jego wuj Szirkuh, potężny dowódca wojskowy, u boku którego Saladyn zdobywał pierwsze doświadczenia wojenne i polityczne podczas trzech wypraw do Egiptu w latach 60. XII wieku. **Saladyn pozostawił po sobie liczne potomstwo, w tym trzech synów, którzy odziedziczyli po nim władzę nad poszczególnymi częściami imperium.**
Kariera polityczna i wojskowa Saladyna
Początki kariery wezyra i przewrót w Egipcie
Karierę polityczną Saladyn rozpoczął w 1169 roku, obejmując urząd wezyra u ostatniego kalifa z dynastii Fatymidów, Al-Adida. Stanowisko to objął po nagłej śmierci swojego wuja Szirkuha. Już w 1171 roku Saladyn dokonał znaczącego przewrotu polityczno-religijnego, obalając rządy Fatymidów w Egipcie. Przywrócił tym samym kraj na łono sunnizmu, formalnie kończąc szyickie panowanie w tym regionie. Zdobycie władzy w Egipcie stanowiło kluczowy moment, który pozwolił mu na dalszą ekspansję. **W 1171 roku Saladyn dokonał znaczącego przewrotu polityczno-religijnego, obalając rządy Fatymidów w Egipcie i przywracając kraj na łono sunnizmu.**
Jednoczenie ziem muzułmańskich
Po śmierci swojego suwerena Nur ad-Dina w 1174 roku, Saladyn wykorzystał Egipt jako swoją bazę operacyjną do przejęcia kontroli nad posiadłościami Zengidów. W tym samym roku zajął Damaszek, a następnie rozszerzył swoje panowanie na Hims, Hamę i Baalbek. Lata 1174–1186 były okresem intensywnej polityki jednoczenia ziem muzułmańskich. Saladyn spędził wówczas aż 33 miesiące na walkach z innymi muzułmanami, podczas gdy na starcia z krzyżowcami poświęcił jedynie 11 miesięcy. Ta strategia pokazała jego priorytet w budowaniu spójnego muzułmańskiego bloku. **Lata 1174–1186 były okresem intensywnej polityki jednoczenia ziem muzułmańskich pod przywództwem Saladyna.**
Największe zwycięstwa i odzyskanie Jerozolimy
Kulminacją militarnych sukcesów Saladyna było jego największe zwycięstwo odniesione 4 lipca 1187 roku w bitwie pod Hittinem. Tam całkowicie rozbił armię Królestwa Jerozolimskiego, biorąc do niewoli króla Gwidona de Lusignan. To epokowe zwycięstwo otworzyło drogę do kolejnego historycznego wydarzenia. 2 października 1187 roku, po krótkim oblężeniu, Saladyn odzyskał dla islamu Jerozolimę. Zdobycie świętego miasta stało się bezpośrednią przyczyną zwołania w Europie III krucjaty, która zgromadziła najpotężniejszych monarchów Zachodu. **4 lipca 1187 roku Saladyn odniósł swoje największe zwycięstwo w bitwie pod Hittinem, a 2 października 1187 roku odzyskał dla islamu Jerozolimę.**
III krucjata i konfrontacja z Ryszardem Lwie Serce
Podczas III krucjaty, która trwała od 1189 do 1192 roku, Saladyn musiał zmierzyć się z potężnym przeciwnikiem – Ryszardem Lwie Serce. Mimo strat takich jak utrata Akki i Jafy oraz przegranej bitwy pod Arsuf, Saladyn wykazał się strategicznym geniuszem. Dzięki zastosowaniu taktyki spalonej ziemi, zdołał utrzymać kontrolę nad Jerozolimą, kluczowym celem krucjaty. **Podczas III krucjaty Saladyn stoczył zacięte boje z Ryszardem Lwie Serce, wykazując się strategicznym geniuszem.**
Osiągnięcia i dziedzictwo Saladyna
Założenie dynastii Ajjubidów i budowa imperium
Saladyn był założycielem dynastii Ajjubidów, która pod jego przywództwem stworzyła potężne państwo. Imperium to rozciągało się od Egiptu i Jemenu, przez Lewant, aż po Al-Dżazirę w Górnej Mezopotamii. Jego rządy stanowiły okres stabilizacji i ekspansji dla świata muzułmańskiego. Założyciel dynastii Ajjubidów, Saladyn, stworzył potężne państwo. **Saladyn był założycielem dynastii Ajjubidów, która pod jego przywództwem stworzyła potężne państwo rozciągające się od Egiptu po Mezopotamię.**
Rozejm z krzyżowcami i symbolika
We wrześniu 1192 roku Saladyn wynegocjował korzystny rozejm z krzyżowcami. Traktat ten potwierdzał większość jego zdobyczy terytorialnych, ograniczając posiadłości chrześcijan jedynie do wąskiego pasa wybrzeża. Saladyn stał się symbolem „szlachetnego muzułmanina” w kulturze europejskiej. Dowodem na to jest jego umieszczenie przez Dantego Alighieri w „Boskiej Komedii” w tzw. limbo – miejscu przeznaczonym dla cnotliwych niechrześcijan. Jego postać pojawia się w literaturze oświeceniowej jako bohater poematu scenicznego „Natan mędrzec” autorstwa Gottholda Ephraima Lessinga, co podkreśla jego status symbolu tolerancji. **We wrześniu 1192 roku Saladyn wynegocjował korzystny rozejm z krzyżowcami, a jego postać stała się symbolem „szlachetnego muzułmanina” w kulturze europejskiej.**
Osobowość i wizerunek Saladyna
Honor i umiejętności polityczne
Saladyn cieszył się opinią władcy honorowego i dotrzymującego słowa. Tę cechę wykorzystywał jako skuteczne narzędzie polityczne. Chrześcijańskie garnizony często poddawały się bez walki, ufając, że Saladyn dotrzyma warunków kapitulacji. Był znany ze swojej pasji do sportu, będąc jednym z ulubionych towarzyszy Nur ad-Dina w grze w polo. Świadczy to o jego sprawności fizycznej i bliskich relacjach z ówczesnymi elitami władzy. **Saladyn cieszył się opinią władcy honorowego i dotrzymującego słowa, co było wykorzystywane jako skuteczne narzędzie polityczne.**
Romantyzacja i współczesne odniesienia
Jego wizerunek został uromantyzowany w literaturze XIX wieku, głównie za sprawą powieści „Talizman” Waltera Scotta, gdzie przedstawiono go jako mądrego i dzielnego „szlachetnego dzikusa”. Współcześnie postać Saladyna jest wykorzystywana w świecie islamu jako ikona walki o Palestynę. Do jego legendy odwoływali się tacy przywódcy jak Gamal Abdel Naser, Hafiz al-Asad czy Saddam Husajn. W Iraku za czasów Saddama Husajna wizerunek Saladyna był wszechobecny – pojawiał się na znaczkach pocztowych, banknotach, a pałace prezydenckie zdobiły statuy przedstawiające Saddama w stroju sułtana. **Wizerunek Saladyna został uromantyzowany w literaturze XIX wieku, a współcześnie jest wykorzystywany w świecie islamu jako ikona walki o Palestynę.**
Zdrowie Saladyna
Na przełomie 1185 i 1186 roku Saladyn zapadł na bardzo ciężką chorobę, która niemal doprowadziła go do śmierci. Sułtan był w tak złym stanie, że podyktował nawet swój testament. Historycy tacy jak Thomas Asbridge sugerują, że to otarcie się o śmierć w 1186 roku spowodowało u niego wewnętrzną przemianę duchową, po której z większą gorliwością poświęcił się idei dżihadu przeciwko krzyżowcom. **Na przełomie 1185 i 1186 roku Saladyn zapadł na bardzo ciężką chorobę, która niemal doprowadziła go do śmierci.**
Kontrowersje związane z Saladynem
Przez wielu współczesnych mu muzułmanów Saladyn był początkowo postrzegany jako uzurpator. Zarzucano mu, że zamiast skupiać się na walce z niewiernymi, odbierał ziemie innym muzułmańskim władcom z dynastii Zengidów. Choć Saladyn słynął z łaskawości, po bitwie pod Hittinem osobiście zabił (lub nakazał zabić) Renalda z Châtillon. Był to odwet za jego wcześniejsze napady na muzułmańskich pielgrzymów zdążających do Mekki. **Przez wielu współczesnych mu muzułmanów Saladyn był początkowo postrzegany jako uzurpator, a po bitwie pod Hittinem osobiście zabił Renalda z Châtillon.**
Ciekawostki
W 1165 roku Saladyn przez krótki czas pełnił funkcję szefa policji (szihna) w Damaszku. Był to jeden z jego pierwszych urzędów administracyjnych przed rozpoczęciem wielkiej kariery politycznej. Jego postać pojawia się również w literaturze oświeceniowej jako bohater poematu scenicznego „Natan mędrzec” autorstwa Gottholda Ephraima Lessinga, co podkreśla jego status symbolu tolerancji. **W 1165 roku Saladyn przez krótki czas pełnił funkcję szefa policji (szihna) w Damaszku.**
Kluczowe momenty w karierze Saladyna
Chronologia wydarzeń
- 1169: Objęcie urzędu wezyra u ostatniego kalifa z dynastii Fatymidów.
- 1171: Przewrót polityczno-religijny w Egipcie, obalenie rządów Fatymidów.
- 1174: Po śmierci Nur ad-Dina, przejęcie kontroli nad posiadłościami Zengidów, zajęcie Damaszku.
- 1174–1186: Polityka jednoczenia ziem muzułmańskich, dominacja walk wewnętrznych.
- 4 lipca 1187: Zwycięstwo w bitwie pod Hittinem.
- 2 października 1187: Odzyskanie Jerozolimy.
- 1189–1192: III krucjata, konfrontacja z Ryszardem Lwie Serce.
- Wrzesień 1192: Negocjacje korzystnego rozejmu z krzyżowcami.
- 4 marca 1193: Śmierć w Damaszku.
Potomstwo Saladyna
| Imię syna | Panowanie |
|---|---|
| Al-Afdal Ali | Damaszek |
| Al-Aziz Usman | Egipt |
| Az-Zahir Ghazi | Aleppo |
Warto wiedzieć: Imię „Saladyn” jest francuskim zniekształceniem jego arabskiego tytułu (lakab) Salah ad-Din, co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „Dobro Wiary”.
Podsumowując, Saladyn pozostaje postacią, która nawet po wiekach inspiruje swoim przykładem honorowego przywództwa i strategicznej wizji, pokazując, jak potężne mogą być dążenia do jedności i sprawiedliwości. Jego zdolność do jednoczenia rozdrobnionych sił, nieustępliwość w obliczu potężnych wrogów oraz szacunek, jakim darzono go nawet wśród przeciwników, czynią go postacią o trwałym znaczeniu historycznym i symbolicznym.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Kim był i czego dokonał Saladyn?
Saladyn był kurdyjskim sułtanem Egiptu i Syrii, który zjednoczył muzułmańskie siły przeciwko krzyżowcom. Jego największym osiągnięciem było zdobycie Jerozolimy w 1187 roku, co miało ogromne znaczenie dla historii Bliskiego Wschodu.
Kto pokonał Saladyna?
Saladyn nie został pokonany w sensie militarnej klęski, która zakończyłaby jego panowanie. Wprawdzie krzyżowcy pod wodzą Ryszarda Lwie Serce odnieśli pewne zwycięstwa w III krucjacie, to jednak ostatecznie Saladyn utrzymał kontrolę nad Jerozolimą i większością zdobytych ziem.
Jak Saladyn zdobył Jerozolimę?
Saladyn zdobył Jerozolimę po zwycięstwie w bitwie pod Hittinem w 1187 roku, gdzie zadał druzgocący cios armii krzyżowców. Następnie obległ miasto, które po krótkim oporze poddało się i otworzyło bramy przed jego wojskami.
Kto bronił Jerozolimy przed Saladynem?
Jerozolimę przed Saladynem w 1187 roku bronili krzyżowcy, na czele których stał jej król Gwidon de Lusignan. Pomimo heroicznej obrony, siły krzyżowców były znacznie osłabione po bitwie pod Hittinem.
Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Saladyn
